NOWA DEFINICJA KLASY I WALKI KLAS


„Od zarania dziejów władza spoczywała w rękach tej czy innej klasy. Dawno temu... czysta siła fizyczna decydowała o zdolności grupy do rządzenia... Nawet po narodzinach wczesnej cywilizacji królowie, radżowie i maharadżowie polegali właśnie na sile fizycznej i sprawowali rządy przy jej pomocy... Wraz z upływem czasu, gdy rozwinęły się mentalne zdolności, siła fizyczna została zastąpiona przymiotami umysłu (umiejętnością planowania i przewidywania itp.) jako niezbędnym wymogiem panowania nad innymi. Z dalszym rozwojem gospodarczym pieniądze stały się istotne. Ci, którzy znajdowali się w posiadaniu pieniędzy, kontrolowali wiedzę uczonych oraz odwagę i siłę walecznych. Tym sposobem władza przypadła klasie bogaczy — kapitalistom.”


Historia oparta na psychologii społecznej

P. R. Sarkar reprezentuje radykalnie odmienny punkt widzenia na zagadnienie klas społecznych niż prezentowany w głównym nurcie socjologii lub w marksizmie. Jego model, zbudowany na podstawie analizy różnorodnych postaw przyjmowanych przez człowieka w jego środowisku naturalnym i społecznym, wyróżnia cztery główne kategorie umysłowości. W sanskrycie grupy te znane są jako „warny” czyli „kolory mentalne”. Ta koncepcja kategorii mentalnych stanowi ważny wkład w analizę dynamiki klasowej. Podobnie jak archetypy, kategorie te nie tylko umożliwiają zrozumienie potężnych sił sprawczych kierujących zjawiskami społecznymi, ale również pozwalają wyjaśnić psychologię człowieka w skali jednostkowej, gdzie działa cała gama innych złożonych czynników.

Koncepcja wspomnianych kategorii mentalnych (w sanskrycie taką mentalną kategorię Sarkar określa terminem warna) została użyta do zbudowania jedynego w swoim rodzaju — a swoistego dla teorii PROUT — modelu społecznego dynamizmu i analizy historycznej. Według tej teorii w poszczególnych epokach społeczeństwo znajduje się pod dominującym wpływem określonej umysłowości i psychologii (tj. warny). Inaczej mówiąc, ta kategoria mentalna rządzi wówczas społeczeństwem. Teoria ta wyjaśnia również, że wszelkie zmiany społeczne następują w cyklach. Na wymienionych koncepcjach opiera się Teoria Cyklu Społecznego opisująca zmiany następujące w społeczeństwie, gdy dominujące wartości i podstawy sprawowania władzy charakterystyczne dla danej mentalności (warny) w sposób cykliczny są zastępowane kolejną.

Te cztery kategorie mentalne (warny) są reprezentowane kolejno przez: ludzi o mentalności pracownika fizycznego (shudra), wojownika (ksattriya); intelektualisty (vipra) oraz kupiecka (vaeshya).

Niniejsze kategorie klas stosowane w Teorii Postępowego Użytkowania różnią się zasadniczo od systemu kastowego Indii, który używając tych samych terminów, z chwilą narodzin każdego człowieka szufladkuje go za ich pośrednictwem w rodzinne struktury kastowe. W teorii Sarkara kategoria mentalna typu warna jest psychologiczną tendencją, która przejawia się w określonym stylu działania w danym otoczeniu. Jego kategorie mentalne nie pokrywają się także z typologią klas społecznych opartą na dochodach czy posiadanym bogactwie.

Na poziomie indywidualnym każda osoba posiada potencjał wszystkich czterech kategorii mentalnych (warn), jednak najczęściej jedna z nich dominuje. Gdy ktoś rozwija się mentalnie, może wykształcić dowolną z tych tendencji bądź nawet wszystkie cztery jednocześnie.
Ludzie potrzebują przywództwa, przewodnictwa i inspiracji od tych, którzy mogą rozbudzić i zmobilizować ich ogromny potencjał. Przywódcy społeczeństwa mogą się wywodzić z każdej klasy czy kultury.

Klasa ludzi o mentalności robotników (shudra)

Pierwsza klasa przejawia cechy umysłu, który jest prostszy od pozostałych, kierowany przez podstawowe instynkty oraz przez materialne i społeczne środowisko. Klasa ta jest pochłonięta zaspokajaniem swoich przyziemnych przyjemności materialnych oraz walką o przetrwanie. W charakterze robotnika próżno szukać wyższych aspiracji czy dynamizmu. Oczywiście, współczesna mentalna klasa robotnicza jest bardziej rozwinięta niż w przeszłości. Ludzie o tej mentalności żyją według trendów zbiorowej psychologii. Ogólnie ta klasa odzwierciedla psychologię mas.

Można zaobserwować, że zwyczajni ludzie, którzy nie zostali upolitycznieni i którzy nie angażują się w walkę o sprawiedliwość społeczną, generalnie reprezentują wymienione cechy robotników. Jednak mentalność ludzi pracujących zaczyna się zmieniać w wyniku przebudzenia świadomości, gdy budzą się oni do walki o prawa swoje i innych. Ich umysły się poszerzają, zdobywają nowe umiejętności i perspektywy. Dlatego również zaczyna się zmieniać ich kategoria mentalna (warna). Stają się wówczas wojownikami bądź intelektualistami.

Klasa ludzi o mentalności wojowników (ksattriya)

Druga kategoria mentalna (warna) obejmuje osoby z mentalnością wojownika, które w kontaktach z otoczeniem wykazują się siłą fizyczną i duchem walki. Człowiek, który wiedzie życie pełne wyzwań i walki, godzien jest miana wojownika.

Społeczeństwo zdominowane przez wojowników przykłada ogromne znaczenie do atrybutów społecznych, takich jak honor, dyscyplina, poświęcenie siebie dla innych. W tym przypadku może jednak również dochodzić do wypaczeń w postaci ślepego podporządkowania się władzy, okrucieństwa czy bezwzględnej rywalizacji. Społeczeństwa starożytne i różne wojskowe i komunistyczne dyktatury ery nowożytnej są przykładami dominacji mentalności wojowniczej. Dzisiaj ludzie z taką umysłowości realizują się w zajęciach takich jak: sport, sztuki walki, wojskowość, policja, straż pożarna czy ratownictwo.

Klasa ludzi o mentalności intelektualistów (vipra)

Osoby z rozwiniętym intelektem, które usiłują wpływać na społeczeństwo przez swoje zdolności mentalne, tworzą tę trzecią klasę. Ery zdominowane przez jednostki o mentalności intelektualistów (vipra) przynoszą osiągnięcia naukowe, religijne i kulturowe. Są to również epoki panowania reguł społecznych i polityki. W zależności od tego, czy społeczeństwo jest monarchią, demokracją czy teokracją, najbardziej wpływowymi i potężnymi ludźmi w rządach będą ministrowie, doradcy czy duchowieństwo. W zbiorowej psychologii silny wyraz uzyskują inicjatywy religijne, kulturalne i intelektualne. Przed-kolonialne społeczeństwa hinduskie i buddyjskie Azji, średniowieczna katolicka Europa czy niektóre współczesne fundamentalistyczne państwa islamskie są zasadniczo społeczeństwami o dominującej mentalności intelektualistów.

Klasa ludzi o mentalności kupców (vaeshya)

Czwartą klasę społeczną (warna) reprezentuje przedsiębiorcza społeczność kupiecka (vaeshya), która celuje w zarządzaniu i gromadzeniu zasobów. Jak wojownicy zdominowali historię starożytną, a intelektualiści - Śedniowiecze, tak wartości kupców dominują w nowożytnej historii. W erze kapitalistycznej liderzy biznesowi i bogaci dyrektorzy korporacji są traktowani jak półbogowie. Za miarę znaczenia człowieka przyjmuje się posiadane przez niego bogactwo i wpływy.

Społeczeństwa i cykl społeczny

Początek każdej ery charakteryzuje się wielkim dynamizmem na wszystkich poziomach: politycznym, kulturowym i gospodarczym. Dzieje się tak, gdy dochodzą do władzy nowi przywódcy i zaczynają uwalniać ludzi spod ucisku instytucji starego ładu. Ten optymistyczny trend dochodzi do najbardziej pozytywnego nasilenia, gdy nowa klasa utrwala swoją kontrolę nad społeczeństwem. Z czasem jednak ten dobroczynny efekt się kończy i rozpoczyna się faza schyłkowa, gdy dominująca klasa zaczyna rozszerzać swoja władzę kosztem pozbawiania ludzi podstawowych dóbr potrzebnych im do życia. Wzmaga się wówczas społeczne niezadowolenie.

Cykl społeczny postępuje w naturalnej sekwencji historycznych epok od społeczeństwa robotników (shudra) do społeczeństwa wojowników (ksattriya), następnie intelektualistów (vipra) i ostatecznie kupców (vaeshya). Po jego zakończeniu rozpoczyna się kolejny cykl społeczny. Ktoś może zaoponować, że cykliczne spojrzenie na historię ignoruje fakt istnienia ludzkiego postępu. Jednakże nie sugeruje się tutaj, że bieg historii ciągle zatacza koło, podążając stale tymi samymi torami. Raczej prawdziwy ruch społecznego cyklu można porównać do ruchu spiralnego; jest on cykliczny, obejmuje coraz większy obszar. Postęp ten można zdefiniować, jako dążenie do coraz większej ekspansji świadomości.

Od czasu pojawienia się pierwszych ludzi społeczeństwo jednostek o mentalności robotniczej (shudra) zmagało się z wrogimi siłami natury. W toku nieustannej walki z nieprzyjaznym środowiskiem oraz innymi grupami o żywność i surowce ludzki umysł stopniowo stawał się coraz bardziej złożony i coraz silniejszy. Dzięki temu niektórzy ludzie wykształcili w sobie wiarę we własne siły, odwagę oraz umiejętność rządzenia innymi, a także panowania nad otaczającym środowiskiem. Tak pojawiła się psychologia wojownika (ksattriya).

Owi wojownicy epoki kamiennej byli pionierami prawdziwego ludzkiego społeczeństwa w jego najbardziej podstawowej formie — jako założyciele plemion i klanów. W klanach tych powoli wykształciły się jedność, dyscyplina i poczucie społecznej odpowiedzialności. Ów wczesny okres ery wojowników był matriarchalny: plemionom przewodziły kobiety występujące w roli matek klanowych. Ponieważ nie ustanowiono jeszcze systemu małżeństw, kobiecie jako matce przypadał cały prestiż grupowy oraz najważniejszy głos odnośnie wszelkich decyzji dotyczących przetrwania. Stąd kobiety przysłużyły się historii ludzkości, przewodząc społeczeństwu przez tysiące lat — od epoki kamienia aż do początków patriarchatu.

W zmaganiach społeczeństw wojowników przeciwko siłom natury i innym plemionom rosnąca potęga ludzkiego rozumu zaczęła nabierać coraz większego znaczenia. Dzięki pomysłowości, którą odznaczała się nowa grupa osób o mentalności intelektualistów (vipra) doszło do najwcześniejszych osiągnięć naukowych, takich jak posługiwanie się ogniem, odkrycie łuku i strzał, igły i nici, pługu i garncarstwa, udomowienia zwierząt, rolnictwo itp. W wyniku tego długiego procesu myśliciele (vipra) zaczęli się cieszyć coraz powszechniejszym szacunkiem społeczeństwa. Stali się najbardziej wartościowymi spośród wszystkich zasobów, którymi dysponowali wojowniczy przywódcy ksattriya. Olbrzymi skok pod względem skomplikowania nastąpił również w sztuce wojennej, gdzie udoskonalona broń i strategia zaczęły decydować o zwycięstwie w równym stopniu, co dawniej siła, odwaga i zwinność. Bez przemyślanej taktyki prowadzenie jakichkolwiek działań wojennych skazane było na niepowodzenie.

Złoty wiek wojowników ksattriya był erą ekspansji i podbojów. Jego początki sięgają czasów prehistorycznych, szczytowy rozkwit przypada w epoce wielkich starożytnych imperiów, a schyłek nastąpił wraz z upadkiem Cesarstwa Rzymskiego oraz Dynastii Chin i zahamowaniem wielkiej ekspansji Indo-Ariańskiej. Wojownicy nadawali ogromne znaczenie cnotom odwagi, honoru, dyscypliny i odpowiedzialności, co sprawiało, że ich społeczeństwa odznaczały się sprawną organizacją i wewnętrzną spójnością.

W drugiej połowie pierwszej ery wojowników mężczyźni obalili porządek matriarchalny i zastąpili go nową hierarchią społeczną opartą na męskiej dominacji, patriarchatem. Nowy ład został zinstytucjonalizowany przez ustanowienie systemu małżeństwa i własności prywatnej.

Z czasem ministrowie wywodzący się spośród intelektualistów uzyskali większe znaczenie i większą realną władzę niż wojowniczy królowie. Tym samym sposobem zorganizowane religie przejęły rolę wcześniej pełnioną przez plemiennych szamanów. Rozrastał się Kościół Katolicki — będący domeną klasy intelektualnej (vipra) — gromadząc większą władzę niż wszyscy królowie Europy. W Tybecie mnisi i lamowie przejęli władzę polityczną i religijną. Z nadejściem ery intelektualistów osłabił się osobisty autorytet wojowniczych królów, ponieważ społeczeństwem zaczęto zarządzać na podstawie pism, kodeksów oraz zbiorów praw. Przez różnorodne zakazy i nakazy społeczne, religijne i prawne intelektualiści w roli ministrów, kapłanów, ustawodawców i doradców zaczęli przewodzić społeczeństwu oraz wytyczać tory jego rozwoju.

W epoce dominacji intelektualistów w cyklu społecznym nastąpił rozkwit edukacji i kultury. Ludzkość osiągnęła nowe wyżyny mentalnego rozwoju i wrażliwości. Podczas złotego wieku ery intelektualistów rosły w siłę instytucje kulturalne, religijne i rządowe. Pod patronatem tychże instytucji kwitły nauka, sztuka i inne gałęzie wiedzy. Doskonałą ilustracją tego trendu jest wczesna era buddyjska w Indiach, Chinach i Południowo-Wschodniej Azji, a także zakonne centra nauki średniowiecznej Europy.

Oczywiście, z czasem klasa intelektualistów również zaczęła uciskać inne klasy oraz pasożytować na nich, dążąc do zapewnienia sobie najwyższych przywilejów materialnych i społecznych. Aby zachować swoją dominację, sięgnęła po najpotężniejsze metody w historii, polegające na wpajaniu pozostałym klasom zabobonów, dogmatów i kompleksów psychicznych. Jedną z takich taktyk było zaszczepianie ludziom dogmatu, że kobieta jest mniej doskonała niż mężczyzna i dlatego powinna pełnić wobec niego rolę służebną. Wskutek tego zaczęto dyskryminować kobiety, broniąc im dostępu do edukacji zarówno w społeczeństwach Wschodu, jak i Zachodu.

Stopniowo przyzwyczajenie intelektualistów do wygód i przywilejów przyczyniło się do tego, że stali się oni zależni od bogatych kupców. Kupcy ci wkrótce zaczęli w drodze zakupu przejmować posiadłości intelektualistów i zatrudniać ich na swoje usługi. Tym sposobem klasa kupców powoli stawała się coraz potężniejsza i wpływowa, nadając nowy dynamizm społeczeństwu uciskanemu dotąd przez skorumpowaną klasę intelektualistów. Zdolni i praktyczni kupcy (którzy w tej erze kierowali wielkimi morskimi wyprawami odkrywczymi dookoła Ziemi) stopniowo przełamali zabobony i dekadencję późnej ery intelektualistów. Gdy przejęli władzę, stworzyli nowy system finansowy, polityczny i społeczny.

Demokratyczne ruchy doprowadziły do powstania w Wielkiej Brytanii Izby Gmin, do wybuchu Rewolucji Amerykańskiej i Francuskiej oraz do stopniowego wzrostu równości obu płci. Wielkie osiągnięcia w sztuce i nauce były również stymulowane hojnym patronatem klasy handlowej.

Europejski, islamski, amerykański, a później japoński imperializm także wykształcił się w erze panowania kupców. Kapitaliści najczęściej traktują nie tylko wszystkie rzeczy, ale nawet ludzi, jako potencjalne źródła zysku. Zatrudniona przez nich klasa wojowników służyła im w kolonizowaniu świata i zdobywaniu jego surowców, w tym niewolników. Jednocześnie w Ameryce Łacińskiej, Afryce i pozostałych kolonizowanych zakątkach Ziemi kapitaliści europejscy zachęcali księży i duchownych do nawracania ludności tubylczej na chrześcijaństwo, aby uczynić z niej bardziej posłusznych poddanych. W ten sposób klasa kupiecka przyczyniła się do powstania narodów przemysłowych — wyzyskując siłę roboczą i zawłaszczając bogactwa naturalne pozostałych części świata.

Rządy polityczne są również sterowane „zakulisowo” przez kapitalistów, do których władza faktycznie należy. Sytuacja taka dotyczy dzisiaj wszystkich państw kapitalistycznych. Widać to na przykładzie przywódców politycznych, którzy w większości krajów są uzależnieni od „wielkich pieniędzy” finansujących ich kampanie wyborcze. Mimo że demokracja konstytucyjna była pozytywnym odkryciem ery kupieckiej, dzisiaj w praktyce stała się instrumentem w rękach potężnej finansjery, pozwalającym kontrolować poszczególne gospodarki narodów świata.

Dzisiaj era kapitalistów chyli się ku upadkowi. Konieczność rywalizacji na kapitalistycznym rynku zmusza korporacje do ciągłej ekspansji oraz działań zmierzających do maksymalizacji zysków. W wyniku tego wzrasta bezrobocie, a maleje siła nabywcza pracujących ludzi. Środowisko naturalne jest dewastowane przez niepohamowaną żądzę zysków. Pieniądze są akumulowane przez bogatych, tym samym ich udział w rynku jest coraz mniejszy. Osoby o mentalności intelektualnej bądź wojowniczej zostały zredukowane do ekonomicznego statusu robotników.

Zgodnie z koncepcją cyklu społecznego (stanowiącą element teorii PROUT) na skutek wzrastającego wyzysku i ostatecznej zapaści gospodarki rynkowej zwyczajni ludzie — pod przewodnictwem niezadowolonych intelektualistów i wojowników — w końcu powstaną i przejmą społeczną i gospodarczą władzę w swoje ręce. Będzie to oznaczać koniec ery kupców i początek nowej ery robotników.

Chociaż, precyzyjnie mówiąc, społeczeństwo robotników pojawia się w następstwie obalenia rządów kupców, era ta (w zasadzie anarchia) trwa jedynie do czasu, gdy przywódcy rewolucji w osobach wojowników nie umocnią swej władzy. Rewolucja robotnicza krajów komunistycznych, która jako pierwsza miała miejsce w Rosji, reprezentuje ten etap cyklu: władza kupców kończy się rewolucją robotników, czego wynikiem jest nowe społeczeństwo zdominowane przez wojowników. Cały świat musi ponownie przejść ten proces — i czyniąc to, wejść w drugą spiralę cyklu społecznego.